Nederland is gevormd door het water. Vanaf de twaalfde eeuw nam het belang van de scheepvaart toe. Dat begon met het vervoer van mensen en goederen over binnenwateren en breidde zich dankzij nieuwe technieken uit naar de kusten van Europa en uiteindelijk de wereldzeeën.

De Nieuwe Maritieme Geschiedenis van Nederland laat in woord en beeld zien hoe de verschillende scheepvaartsectoren zich sinds de late middeleeuwen hebben ontwikkeld. Dat verhaal gaat over de binnenvaart, maar ook over de visserij, de koopvaardij, de marine en de recente offshore activiteiten op zee.

Maritieme geschiedenis gaat niet alleen over de bouw en het gebruik van schepen in de zeil-, stoom- en motorvaart, maar ook over mensen in ondernemingen die de scheepvaart organiseerden en bemanningen aan boord. Scheepvaart heeft tevens een stempel gedrukt op de Nederlandse cultuur van de schilderkust tot aan woorden en uitdrukkingen in onze taal. Ook dat komt in dit vierdelige standaardwerk aan bod.

Deze site is in aanbouw 🛠

vloot
Deel 1

Opkomst van de rivier- en zeehandel

1100 - 1600
Redactie: Christiaan van Bochove, Henk Dessens, Anita van Dissel, Henk den Heijer en Peter Sigmond
ISBN: 9789052162003
2 Het land, het water en de binnenvaart
Thijs J. Maarleveld ✝
In geen land ter wereld was vervoer over water belangrijker voor de ontwikkeling dan in Nederland. Varen was er een landschappelijke noodzaak, al vanaf de eerste bewoning van de delta, het veenlandschap en het zeekleigebied. In de middeleeuwen kwam de binnenvaart tot grote ontwikkeling, zowel op lokaal niveau als op de lange afstand. De opkomst van de steden bracht bovendien een geregeld onderling verkeer tot stand. Tot nog toe verwaarloosd in de geschiedschrijving komt de binnenvaart in beeld door landschapsontwikkeling, historische geografie en archeologie te combineren met ontginnings- en waterstaatsgeschiedenis. Binnenvaart vormt daarmee de basis van de maritieme geschiedenis.
Ga naar Het land, het water en de binnenvaart
6 Maritieme cultuur
in de middeleeuwen

Remmelt Daalder
In de middeleeuwen had de zee uiteenlopende betekenissen: een bedreigende ruimte, vol monsters. Maar scheepvaart stond ook voor rijkdom, macht en moed. Verhalen en afbeeldingen tonen het schip als metafoor voor een groep mensen, zoals het narrenschip, een vaartuig vol zondaars.
Ga naar Maritieme cultuur
in de middeleeuwen
Deel 2

De vaart in en buiten Europa

1600 - 1780
Redactie: Els M. Jacobs, Christiaan van Bochove, Henk Dessens, Anita van Dissel, Henk den Heijer en Peter Sigmond
ISBN: 9789052162010
7 De wereld op zee:
De maritieme cultuur van de Gouden Eeuw

Michiel van Groesen
In de vroegmoderne tijd bevoeren schepen uit de Nederlandse Republiek de wereldzeeën. Reizigers, kunstenaars en cartografen construeerden een canoniek zelfbeeld dat een belangrijk onderdeel werd van de nationale identiteit, en een wereldbeeld dat ook internationaal herkenbaarheid genoot. Soms liepen daarin feit en fictie naadloos in elkaar over.
Ga naar De wereld op zee:
De maritieme cultuur van de Gouden Eeuw
Deel 3

Tijd van de grote zeilvaart

1780 - 1870
Redactie: Anita van Dissel, Christiaan van Bochove, Henk Dessens, Henk den Heijer, Els M. Jacobs en Peter Sigmond
ISBN: 9789052162027
2 De koopvaardij binnen Europa, 1780-1870
Jan Willem Veluwenkamp
Maritieme geschiedenis gaat traditioneel over schepen, hun lading en de mensen op die schepen, over de routes over water en de voorzieningen voor de schepen of over de conflicten die op het water werden beslecht. Kortom, scheepvaarthistorici zijn voornamelijk geĂŻnteresseerd in de concrete kanten van het maritieme bedrijf.
Ga naar De koopvaardij binnen Europa, 1780-1870
6 Aarzelende modernisering:
Binnenvaart in de negentiende eeuw

Ruud Filarski
In de negentiende eeuw veranderde de binnenvaart van karakter, zonder dat het traditionele, ambachtelijke vervoer met zeilschepen en trekschuiten geheel verdween. De belangrijkste aandachtspunten in dit hoofdstuk zijn de opkomst van de stoom- en de sleepvaart, de invloed van de stoomvaartdiensten op de reismogelijkheden, de concurrentie van de binnenvaart met de spoorwegen en het wegvervoer, de opkomst van de Rijnvaart, de ontwikkeling van het binnenlands vervoer, de organisatie van de vervoersdiensten, de opkomst van de eerste grote binnenvaartondernemingen, de verbetering van het vaarwegennet, de samenstelling van de vloot en de overgang van houten naar ijzeren vaartuigen. Het hoofdstuk eindigt in 1880, kort voordat het veranderingsproces zijn hoogtepunt zou bereiken.
Ga naar Aarzelende modernisering:
Binnenvaart in de negentiende eeuw
7 Maritieme cultuur
in de negentiende eeuw

Remmelt Daalder
In het nationalisme van de negentiende eeuw speelde het maritieme verleden een grote rol. Schilders, schrijvers en beeldhouwers, maar ook historici lieten zich inspireren door de daden van zeehelden uit de Gouden Eeuw, zoals Michiel de Ruyter.
Ga naar Maritieme cultuur
in de negentiende eeuw
Deel 4

Mechanisering en schaalvergroting

1870 - 2020
Redactie: Wouter Heijveld, Anita van Dissel, Christiaan van Bochove, Henk Dessens, Henk den Heijer, Els M. Jacobs en Peter Sigmond
ISBN: 9789052162034
8 Bakens uit het veilige verleden:
Maritieme cultuuruitingen
in de ‘eeuw van uitersten’

Sara Keijzer
In de twintigste eeuw veranderde de Nederlandse samenleving ingrijpend. De ‘eeuw van uitersten’ bracht grote omwentelingen en massabewegingen die het eigene onder druk zetten. In perioden van onzekerheid kon de eeuwenoude binding van Nederland met het water houvast bieden. Maritieme cultuuruitingen herbergden een idee van continuïteit en fungeerden als solide constanten tussen een veilig verleden en een ongewis verschiet.
Ga naar Bakens uit het veilige verleden:
Maritieme cultuuruitingen
in de ‘eeuw van uitersten’



Partners

Logo Huygens ING Logo Huygens ING
Deel 1
Opkomst van de rivier- en zeehandel
1100 - 1600
Het land, het water en de binnenvaart Maritieme cultuur
in de middeleeuwen
Deel 2
De vaart in en buiten Europa
1600 - 1780
De wereld op zee:
De maritieme cultuur van de Gouden Eeuw
Deel 3
Tijd van de grote zeilvaart
1780 - 1870
De koopvaardij binnen Europa, 1780-1870 Aarzelende modernisering:
Binnenvaart in de negentiende eeuw
Maritieme cultuur
in de negentiende eeuw
Deel 4
Mechanisering en schaalvergroting
1870 - 2020
Bakens uit het veilige verleden:
Maritieme cultuuruitingen
in de ‘eeuw van uitersten’